turk
italisht
Spanjisht
portugalisht
rumun
Shqiptar
lituanez
letonisht
Bullgare
grek
hungarez
francez
croatian
çek
Ngjarjet që ndodhën në Rostock-Lichtenhagen në gusht 1992 mbeten një nga episodet më shqetësuese në Gjermaninë e pas ribashkimit. Gjatë pesë ditëve, nga 22 gushti deri më 26 gusht, shpërtheu një valë brutale dhune ndërsa qindra ekstremistë të së djathtës ekstreme, të brohoritur nga mijëra shikues, sulmuan "Sonnenblumenhaus" (Shtëpia e lulediellit) në distriktin Rostock-Lichtenhagen. Kjo ndërtesë strehonte objektin qendror të pritjes për azilkërkuesit (ZAst) dhe apartamente të zëna nga rreth 100 banorë vietnamezë, shumë prej të cilëve ishin ish-punëtorë me kontratë nga RDGJ.
Ndërtimi i dhunës
Dhuna nuk u shfaq në vakum. Në javët para sulmeve, tensionet ishin rritur në Rostock-Lichtenhagen. ZAst ishte i mbipopulluar, me azilkërkues, veçanërisht romë nga Rumania, që jetonin në kushte të tmerrshme pa strehim të duhur, pajisje gatimi ose kanalizime. Banorët vendas e drejtuan zemërimin e tyre ndaj këtyre azilkërkuesve, një ndjenjë që u përkeqësua nga grupet e ekstremit të djathtë si "Hamburger Liste für Ausländerstopp", e cila shpërndante fletëpalosje kundër emigrantëve. Media lokale luajti gjithashtu një rol duke përforcuar atmosferën armiqësore, me disa raporte që parashikonin edhe dhunë në fundjavën e 22 gushtit.
Fillimi i viteve 1990 në Gjermani u shënua nga një debat i nxehtë publik mbi emigracionin, azilin dhe identitetin kombëtar. Retorika politike dhe mediatike në atë kohë përdorte shpesh nocionin se "anija është plot", duke nxitur një klimë frike dhe armiqësie ndaj të huajve. Kjo ndjenjë ksenofobike gjeti terren pjellor në ish-Gjermaninë Lindore, ku vështirësitë ekonomike dhe trazirat shoqërore të periudhës së pas ribashkimit çuan në nacionalizëm në rritje dhe zhgënjime të përhapura.
Sulmi dhe pasojat e tij
Më 22 gusht 1992, situata në Rostock-Lichtenhagen u përshkallëzua në mënyrë dramatike. Për pesë ditë, Shtëpia e Sunflower ishte nën rrethim, me ekstremistët e krahut të djathtë që nisën një seri sulmesh gjithnjë e më të dhunshme. Deri më 24 gusht, ndërtesës iu vu zjarri. Pavarësisht rrezikut të qartë, reagimi i policisë ishte jashtëzakonisht i pamjaftueshëm, duke i lënë banorët brenda ndërtesës pothuajse tërësisht të pambrojtur. Vetëm me përpjekjet e tyre dhe me fat të plotë, banorët vietnamezë arritën t'i shpëtonin zjarrit, duke thyer daljet e hapura të kyçura të urgjencës dhe duke ikur nëpër çati për të siguruar sigurinë. Grupe të vogla aktivistësh të krahut të majtë u përpoqën të ndërhynin, por shumë u arrestuan nga policia dhe jo nga sulmuesit.
Dhuna më në fund u vu nën kontroll më 26 gusht, kur policia përdori topa uji dhe gaz lotsjellës për të shpërndarë sulmuesit. Megjithatë, dëmi ishte bërë. Pasojat e pogromit dërguan një mesazh rrëqethës se si Gjermania e sapobashkuar do të trajtonte dhunën e ekstremit të djathtë. Autorët u përballën me pak ose aspak pasoja ligjore, ndërsa viktimat u trajtuan sikur të ishin fajtorë. Shumë u larguan me forcë nga Rostock dhe dështimi i policisë për t'i mbrojtur ata vetëm sa e thelloi ndjenjën e padrejtësisë.
Ndikimi dhe reagimi më i gjerë
Pogromi Rostock-Lichtenhagen ishte një pikë kthese që pati pasoja të qëndrueshme në të gjithë Gjermaninë. Menjëherë pas kësaj, dhuna raciste u rrit në të gjithë vendin, veçanërisht në ish-Gjermaninë Lindore. Sulmet ndaj të huajve, zjarrvëniet, madje edhe vrasjet u bënë gjithnjë e më të zakonshme. Pasoja politike dhe sociale nga Rostock-Lichtenhagen pati gjithashtu një efekt të thellë. Në javët pas pogromit, shtypi i krahut të djathtë e intensifikoi fushatën e tij kundër azilkërkuesve, duke nxitur për kontrolle më të rrepta të imigracionit. Ky presion arriti kulmin me amendamentin e vitit 1993 në ligjin e azilit të Gjermanisë, i cili kufizoi ndjeshëm të drejtat e azilkërkuesve, një veprim i parë nga shumë njerëz si një fitore për forcat ksenofobike.
Pogromi ndezi gjithashtu një valë aktivizmi qytetar. Në Rostock, të mbijetuarit e sulmit, së bashku me aktivistët lokalë, krijuan organizata si Diên Hông – Gemeinsam unter einem Dach eV, e cila shërben si një memorial dhe një qendër komunitare. Këshilli i Migrantëve të Rostokut u themelua gjithashtu në vitin 1992 për të përfaqësuar interesat e popullsisë migrante të qytetit. Ngjarjet në Rostock u bënë një thirrje për grupet e shoqërisë civile në të gjithë Gjermaninë, duke çuar në rritjen e përpjekjeve për të luftuar racizmin dhe për të mbështetur viktimat e dhunës së krahut të djathtë.
Duke përkujtuar Pogromin
Sot, më shumë se 30 vjet më vonë, pogromi Rostock-Lichtenhagen mbetet një kujtesë e zymtë e rreziqeve të racizmit të pakontrolluar dhe pasojave të indiferencës shoqërore. Qyteti i Rostokut, së bashku me universitetet, shoqërinë civile dhe pushtetin vendor, ka bërë përpjekje të konsiderueshme për të siguruar që ngjarjet e vitit 1992 as të harrohen dhe as të përsëriten. Që nga viti 2015, qendra e dokumentacionit “Lichtenhagen im Gedächtnis” i është përkushtuar ruajtjes së kujtimit të pogromit dhe koordinimit të ngjarjeve vjetore të përkujtimit.
Këto përkujtime nuk kanë të bëjnë vetëm me shikimin prapa, por edhe për nxitjen e dialogut se si të parandalohet një dhunë e tillë në të ardhmen. Ngjarjet si leksionet vjetore, shfaqjet e filmave dhe diskutimet publike të organizuara rreth përvjetorit të pogromit shërbejnë për të edukuar brezat e rinj për rreziqet e racizmit dhe rëndësinë e qëndrimit kundër urrejtjes. Vetë qyteti i Rostokut ka pësuar një transformim, me ekstremizmin e krahut të djathtë që ka humbur pjesën më të madhe të terrenit të tij në zonë - një dëshmi e fuqisë së angazhimit të qëndrueshëm qytetar.
Mësime për të Ardhmen
Kujtimi i pogromit Rostock-Lichtenhagen vazhdon të formësojë diskursin mbi emigracionin, racizmin dhe identitetin kombëtar në Gjermani. Ai shërben si një kujtesë e ashpër e asaj që mund të ndodhë kur tensionet shoqërore lejohen të përshkallëzohen në mënyrë të pakontrolluar dhe kur shteti nuk arrin të mbrojë banorët e tij më të cenueshëm. Ngjarjet e vitit 1992 theksojnë gjithashtu rëndësinë e përballjes drejtpërdrejt me dhunën e krahut të djathtë dhe nevojën për vigjilencë të vazhdueshme përballë ekstremizmit në rritje.
Mësimet e Rostock-Lichtenhagen mbeten të rëndësishme sot, ndërsa Gjermania dhe pjesa tjetër e Evropës përballen me sfidat e migrimit, integrimit dhe kohezionit social. Detyra përpara është të sigurohet që tmerret e së kaluarës të mos përsëriten kurrë dhe që vlerat e tolerancës dhe gjithëpërfshirjes të mbizotërojnë.
